ความเป็นมา
จากการที่ปัญหายาเสพติดได้ส่งผลกระทบต่อความสงบสุขของสังคมเป็นอย่างมากในห้วงหลายปีที่ผ่านมา รัฐบาลได้ ตระหนักถึงภัยดังกล่าวจึงได้กำหนดเป็นนโยบายสำคัญเร่งด่วนในการแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาดของยาเสพติด โดยใช้ หลักการป้องกันนำหน้าการปราบปรามผู้เสพต้องได้รับการรักษาและผู้ค้าต้องได้รับการลงโทษอย่างเด็ดขาด ทั้งนี้ได้ กำหนดแนวทางการเอาชนะยาเสพติดด้วยการตัดวงจรปัญหา ๓ วงจร ได้แก่ ควบคุมตัวยาเสพติด แก้ปัญหาผู้เสพติด และการป้องกันการติดยาเสพติด

ในส่วนของการแก้ปัญหาผู้เสพติด ได้กำหนดแนวทาง ให้ตัดวงจรผู้เสพออกจากผู้ค้าด้วยการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถ ภาพผู้ติดยาเสพติด พร้อมทั้งได้ประกาศใช้พระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ.๒๕๔๕ เพื่อรองรับการ ดำเนินงานโดยมีสาระสำคัญ คือ เพื่อทำลายโครงสร้างของปัญหายาเสพติด โดยตัดวงจรของยาเสพติด ด้วยการแยก ผู้เสพยาเสพติดออกมาบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพทั้งโดยระบบสมัครใจและระบบบังคับบำบัด ทั้งนี้ตามคำสั่งของ ศูนย์อำนวยการต่อสู้เพื่อเอาชนะยาเสพติดแห่งชาติ (ศตส.) ที่ ๕/๒๕๔๙ กำหนดให้มีศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ระบบบังคับบำบัดรองรับทุกจังหวัด หรือให้การสนับสนุนเป็นกลุ่มจังหวัดใกล้เคียง
กองทัพบกในฐานะหน่วยงานหนึ่งของรัฐ ได้สนับสนุนการดำเนินงานตามนโยบายของรัฐบาลในการแก้ไขปัญหาผู้ติดยา เสพติด โดยรับผิดชอบในกระบวนการของการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ในลักษณะระบบบังคับ บำบัด โดยตั้งศูนย์บำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด โดยใช้ชื่อว่า “ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง” ในปีงบประมาณ ๒๕๔๖ จำนวน ๗ แห่ง ดังนี้
๑. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง พล.ร.๙ อ.ไทรโยค จ.กาญจนบุรี
๒. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง ทพ.๒๖ อ.ปักธงชัย จ.นครราชสีมา
๓. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง ร้อย.ฝรพ.๒ อ.กุดบาก จ.สกลนคร
๔. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง พล.พัฒนาที่ ๓ อ.เมือง จ.พิษณุโลก
๕. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง พัน.รพศ.ศสพ. อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา
๖. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง ศร. อ.ปราณบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์
๗. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง ศม. อ.เมือง จ.สระบุรี
แต่เนื่องจากมีจำนวนผู้เข้ารับการฟื้นฟูฯจำนวนมาก ทำให้สถานฟื้นฟูฯที่มีอยู่ มีไม่เพียงพอ ดังนั้นในปีงบประมาณ ๒๕๔๙ กรมคุมประพฤติ จึงได้เสนอขอรับการสนับสนุนสถานที่จากกองทัพบกเพื่อจัดตั้งเป็นศูนย์วิวัฒน์พลเมือง ในระบบบังคับ บำบัด เพิ่มเติมอีก ๙ แห่ง ดังนี้
๑. ศูนย์วิวัฒน์พลเมืองกองพันทหารราบที่ ๑ กรมทหารราบที่ ๒ รักษาพระองค์ ค่ายจักรพงษ์ จ.ปราจีนบุรี
๒. ศูนย์วิวัฒน์พลเมืองกองพันทหารราบที่ ๔ กรมทหารราบที่ ๔ ค่ายวชิรปราการ จ.ตาก
๓. ศูนย์วิวัฒน์พลเมืองกรมทหารราบที่ ๑๒ รักษาพระองค์ ค่ายไพรีระย่อเดช จ.สระแก้ว
๔. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กรมทหารราบที่ ๑๖ ค่ายบดินทรเดชา จ.ยโสธร
๕. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กรมทหารม้าที่ ๔ รักษาพระองค์ อ.เมือง จ.สระบุรี
๖. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กรมทหารม้าที่ ๕ รักษาพรองค์ อ.เมือง จ.สระบุรี
๗. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง จังหวัดทหารบกน่าน ค่ายสุริยะพงษ์ จ.น่าน
๘. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กองพลทหารราบที่ ๕ ค่ายเทพสตรีศรีสุนทร จ.นครศรีธรรมราช
๙. ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กองพลทหารราบที่ ๑๑ ค่ายสมเด็จพระนั่งเกล้า จ.ฉะเชิงเทรา

สำหรับศูนย์วิวัฒน์พลเมืองกรมทหารราบที่ ๑๖ นั้น ผู้บัญชาการทหารบกได้กรุณาอนุมัติให้สนับสนุนสถานที่ เพื่อจัดตั้ง เป็นสถานที่เพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดเมื่อ วันที่ ๗ มีนาคม ๒๕๔๙ กระทรวงยุติธรรมได้ประกาศ ให้เป็นสถานที่เพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด โดยวิธีการไม่จำเป็นต้องควบคุมตัว อย่างเข้มงวด เมื่อวันที่ ๕ กันยายน ๒๕๔๙ และเปิดดำเนินการศูนย์ฯ เมื่อวันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๔๙ โดยในห้วงเตรียมการเปิดศูนย์ฯ มีภาวะการ ขาดความพร้อมเป็นอย่างมาก ทั้งความพร้อมด้านงบประมาณที่หน่วยได้รับการสนับสนุนงบประมาณ ค่าปรับปรุงสถานที่ จาก สนง.ป.ป.ส. เพียง ๑๔๗,๔๐๐ บาท แต่หน่วยต้องใช้จริงถึง ๕๒๔,๑๒๖ บาท รวมถึงความพร้อมด้านระยะเวลา ซึ่งหน่วยมีเวลาในการจัดเตรียมสถานที่เพียงประมาณ ๑๐ วันเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หน่วยก็สามารถเปิดดำเนินการ ศูนย์ฯได้ตามกรอบระยะเวลา และดำเนินการพัฒนาศูนย์ฯทั้งในด้านอาคาร สถานที่ และกระบวนการฟื้นฟูให้รุดหน้า มาได้ตามลำดับ

วิสัยทัศน์
“ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กรมทหารราบที่ ๑๖ เป็นศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ระบบบังคับบำบัด ที่มุ่งเน้นพัฒนากระบวนการบำบัดฟื้นฟูฯ ให้ผู้ผ่านการบำบัดฟื้นฟูฯ คืนสู่การเป็นทรัพยากรบุคคล   ที่มีคุณภาพของสังคม  เลิกยุ่งเกี่ยวกับยาเสพติด มีสมรรถภาพร่างกายดี มีระเบียบวินัย มีทักษะวิชาชีพ และมีพฤติกรรมที่สามารถอยู่ร่วมในสังคมได้”

พันธกิจ
ดำเนินการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ให้เลิกจากยาเสพติดและมีสมรรถภาพร่างกายดี รวมทั้งปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เสริมสร้างระเบียบวินัยและทักษะวิชาชีพ ให้เกิดความเชื่อมั่นในตนเอง พร้อมที่จะกลับคืนสู่สังคมและสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้โดยไม่พึ่งพายาเสพติด

วัตถุประสงค์
ให้ผู้ผ่านการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพ
๑. เลิกจากยาเสพติด
๒. มีสมรรถภาพร่างกายดี
๓. มีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
๔. มีระเบียบวินัย
๕. สามารถอยู่ร่วมในสังคมได้
๖. มีทักษะด้านวิชาชีพ สามารถนำไปใช้ในการประกอบอาชีพได้ในภายหลัง
เป้าหมาย
๑. ผู้ผ่านการฟื้นฟูฯ ไม่เข้าไปข้องเกี่ยวกับยาเสพติดอีก
๒. ผู้ผ่านการฟื้นฟูฯ มีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม มีระเบียบวินัย มีทักษะในการแก้ไขปัญหาเพิ่มมากขึ้น เป็นที่ยอมรับและอยู่ร่วมในสังคมได้
๓. ผู้ผ่านการฟื้นฟูฯ มีทักษะด้านวิชาชีพเพิ่มเติม สามารถนำไปประกอบอาชีพได้
การจัด
ศูนย์วิวัฒน์พลเมืองกรมทหารราบที่ ๑๖ มีอัตราการจัดทั้งสิ้น ๔๐ นาย มีโครงสร้างการจัด ดังนี้

๑. กองบังคับการศูนย์วิวัฒน์พลเมือง จำนวน ๑๖ นาย มี พ.อ.นิรุทธ์ เกตุสิริ ผู้บังคับการกรมทหารราบที่ ๑๖ เป็น ผู้อำนวยการศูนย์ฯ และมีเจ้าหน้าที่ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ในด้านการวางแผน กำหนดนโยบายการควบคุม อำนวยการ ประสาน งาน การดำเนินงานด้านวิชาการ การประเมิน และการสนับสนุนต่างๆ

พ.อ.นิรุทธ์   เกตุสิริ
ผู้อำนวยการศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กรมทหารราบที่ ๑๖

๒. โรงเรียนวิวัฒน์พลเมือง จำนวน ๒๔ นาย มี พ.ท.ณัฎฐ์ ศรีอินทร์ ผู้บังคับกองพันทหารราบที่ ๓ กรมทหารราบที่ ๑๖ เป็นผู้อำนวยการโรงเรียน และมีเจ้าหน้าที่ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ในด้านการบำบัดรักษาการฟื้นฟูสมรรถภาพ ทั้งทางร่างกาย และจิตใจ และการรักษาสภาพร่างกายและจิตใจให้กลับคืนสู่สภาพปกติ

พ.ท.ณัฎฐ์   ศรีอินทร์
ผู้อำนวยการโรงเรียนวิวัฒน์พลเมือง กรมทหารราบที่ ๑๖

ผู้เข้ารับการฟื้นฟู
นับตั้งแต่เปิดดำเนินการเป็นต้นมา ศูนย์วิวัฒน์พลเมืองกรมทหารราบที่ ๑๖ ได้รับอนุมัติให้รับผู้เข้ารับการฟื้นฟูฯ แยกตาม งบประมาณได้ ดังนี้

กระบวนการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด
ใช้กรอบแนวทางในการบำบัดฟื้นฟูฯ ประกอบด้วย

กรอบแนวทางหลัก ยึดถือแนวทางตามคู่มือการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดในระบบบังคับบำบัดรูปแบบ FAST MODEL โดยมีโครงสร้างหลักสูตรประกอบด้วย ด้าน Family การนำครอบครัวมีส่วนร่วม, ด้าน Alternative Treatment Activity กิจกรรมทางเลือก, ด้าน Self Help กระบวนการเรียนรู้เพื่อช่วยตนเอง และด้าน Therapeutic Community กระบวนการชุมชนบำบัด
กรอบแนวทางเสริม ประกอบด้วย
- กรอบวิชาหลัก ๕ วิชาตามที่กองทัพบกกำหนด ได้แก่ การฝึกวิชาทหารเบื้องต้น, การฝึกอบรมวิชาอุดมการณ ์และการปกครองระบอบประชาธิปไตย, การฝึกอบรมวิชาสุขภาพอนามัย, การอบรมวิชาศาสนาและศีลธรรม และการฝึก วิชาชีพ
- โครงการทำความดีเพื่อแผ่นดิน
- การบำบัดรักษาแบบจิตสังคมบำบัด(MATRIX PROGRAM) ซึ่งสามารถสรุปเป็นแผนภาพกรอบแนวคิดได้ ดังนี้

การจัดอาคารสถานที่ และสิ่งแวดล้อม
ศูนย์ได้ให้ความสำคัญกับการจัดอาคารสถานที่และสิ่งแวดล้อมให้มีความเหมาะสมสวยงามมีบรรยากาศที่ดี ทั้งนี้เพราะ ตระหนักว่าสภาพแวดล้อมและความเป็นอยู่ที่ดีจะส่งเสริมให้กระบวนการบำบัดฟื้นฟูมีประสิทธิภาพได้ จึงได้ใช้อาคาร กองร้อยอาวุธเบาที่ ๓ ทั้งอาคารเป็นสถานที่จัดตั้งศูนย์ โดยโยกย้ายกำลังทหารที่พักอยู่อาคารดังกล่าว ออกไปพัก ณ อาคารหลังอื่น พร้อมทั้งจัดสิ่งอำนวยความสะดวกให้มีความพร้อมมากสมบูรณ์ เช่น ห้องนอน ห้องอบรม ห้องสวดมนต์ ห้องปรับพฤติกรรม ห้องพยาบาล ห้องตัดผม ห้องพักผ่อน ร้านค้าสวัสดิการ ห้องประชุม ห้องปฏิบัติงาน พนักงานเจ้าหน้าที่ ห้องฝึกปฏิบัติงาน ห้องออกกำลังกาย ห้องน้ำ/ห้องส้วม สวนเกษตร สนามกีฬา โรงเลี้ยงอาหาร เป็นต้น

การประเมิน
ศูนย์วิวัฒน์พลเมือง กรมทหารราบที่ ๑๖ ได้รับการประเมินจากคณะนิเทศติดตามเพื่อรับรองคุณภาพสถานฟื้นฟู สมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดแบบควบคุมตัว ประจำปีงบประมาณ ๒๕๕๑ เมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม ๒๕๕๑ โดยมีผลว่าเป็นศูนย์ ที่เข้ารับการประเมินครั้งที่ ๑ ที่มีผลการดำเนินการดีเยี่ยม เป็นลำดับที่ ๑ ของประเทศไทย ได้รับโล่จากอธิบดี กรมคุมประพฤติ เมื่อวันที่ ๒๕ สิงหาคม ๒๕๕๑ ณ โรงแรมเดอะแกรนด์อยุธยา บางกอก กรุงเทพฯ

กองพันทหารราบที่ ๓ กรมทหารราบที่ ๑๖ ค่ายบดินทรเดชา บ.เดิด ถ.แจ้งสนิท ต.เดิด อ.เมือง จ.ยโสธร ๓๕๐๐๐
โทรศัพท์ ๐๔๕-๗๖๐๐๐๗ โทรสาร ๐๔๕-๗๖๐๐๐๗ E-mail : batt163@reg16-1003.com